Przemysł 4.0 obiecuje fabryki, w których maszyny „widzą", liczą, sortują, mierzą i same sygnalizują problemy zanim trafią one do klienta. Jednym z kluczowych narzędzi tej transformacji są czujniki optyczne — niewielkie urządzenia, które za pomocą światła kontrolują jakość produktów, wykrywają obce ciała na taśmie produkcyjnej, odczytują kody kreskowe, liczą wyroby albo mierzą wymiary opakowań. Pytanie, na które do tej pory brakowało rzetelnej odpowiedzi, brzmi: jak bardzo polski przemysł opakowaniowy faktycznie korzysta z tych technologii? Aby to sprawdzić, zespół badawczy Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu i Politechniki Śląskiej przeprowadził badanie telefoniczne metodą CATI w 68 firmach produkujących opakowania papierowe i z tworzyw sztucznych w Wielkopolsce. Rozmawiano wyłącznie z osobami decyzyjnymi: właścicielami, dyrektorami jakości, kierownikami produkcji i technologami. Wyniki są zaskakująco zachowawcze: tylko niespełna jedna trzecia firm (29,4%) używa czujników optycznych w produkcji, a ponad dwie trzecie (67,6%) — nie. Co więcej, nawet wśród firm, które je stosują, niewiele podłącza je do internetu, co praktycznie uniemożliwia korzystanie z rozwiązań Przemysłowego Internetu Rzeczy (IIoT), czyli z analiz danych w czasie rzeczywistym. Tam, gdzie czujniki są wykorzystywane, służą głównie do kontroli jakości wyrobów gotowych i monitorowania procesu produkcji (ponad 66% wskazań). Ponad połowa firm wykorzystuje je także do kontroli surowców i pracy maszyn. Przedsiębiorstwa, które je wdrożyły, dostrzegają wymierne korzyści: lepszą jakość produktów, mniejszą ilość odpadów, dokładniejsze planowanie i pełną identyfikowalność wyrobów wzdłuż linii produkcyjnej. Dlaczego więc reszta branży się waha? Najczęściej wskazywane bariery to wysokie koszty inwestycji i utrzymania, brak wykwalifikowanego personelu oraz obawy o bezpieczeństwo danych. Wnioski są dwojakie: technologia jest dostępna i przynosi efekty, ale wejście w nią wymaga nakładów i kompetencji, których wielu producentom wciąż brakuje. Bez wsparcia szkoleniowego i inwestycyjnego cyfrowa transformacja polskiego sektora opakowań może postępować wolniej, niż wynikałoby to z deklarowanych celów Przemysłu 4.0.