Zdjęcie Wyzwania dla agrobiznesu i obszarów wiejskich

Kategoria: Konferencja

Rok: 2025

Tytuł wystąpienia: Próba szacunku oszczędności do dyspozycji w gospodarstwach domowych rolników

Organizator: Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobizensu

Termin: 2-4 września 2025

Link do Bazy Wiedzy: Baza Wiedzy

Aleksander Grzelak

Gospodarstwa domowe rolników to szczególny obszar aktywności ekonomicznej, w której codzienne życie rodzin rolniczych łączy się z prowadzeniem działalności produkcyjnej. Jednostki te pełnią więc podwójną rolę – z jednej strony zaspokajają potrzeby konsumpcyjne swoich członków, z drugiej są miejscem inwestycji w maszyny, budynki czy ziemię. Odróżnia je to od typowych gospodarstw domowych, w tym pracowniczych, gdzie dochody przeznacza się głównie na wydatki konsumpcyjne i oszczędności. Badania oparte zostały na danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) oraz systemu rachunkowości rolnej FADN. Pokazują, że w latach 2013–2023 oszczędności do dyspozycji gospodarstw domowych rolników (po uwzględnieniu wydatków na cele inwestycyjne w rolnictwie) były przeciętnie niższe niż w przypadku innych gospodarstw domowych. Powodem są nie tylko wydatki na codzienną konsumpcję, ale także znaczne nakłady inwestycyjne oraz obciążenia kredytowe związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W efekcie, nawet przy zbliżonym poziomie dochodów, rolnicy dysponują niższą kwotą „wolnych” środków na cele niezwiązane z produkcją. Kluczową rolę odgrywa tu perspektywa czasowa. W krótkim okresie wyższa konsumpcja ogranicza zarówno oszczędności, jak i możliwość rozwoju gospodarstwa. W dłuższym natomiast, rezygnacja z części bieżących wydatków może przełożyć się na większe korzyści – inwestycje zwiększają bowiem skalę i efektywność produkcji, co w kolejnych latach może zapewnić wyższy poziom życia. Z badań wynika, że oszczędności w gospodarstwach rolniczych (po uwzględnieniu wydatków na cele inwestycyjne) były na ogół niższe w porównaniu z gospodarstwami pracowniczymi i ogółem. Wyjątkiem były lata 2017 i 2023, kiedy sytuacja rolników wyglądała korzystniej. Na ogół jednak niższy poziom oszczędności sprzyja marginalizacji części gospodarstw i utrudnia ich sukcesję. Nie można jednak zapominać, że rolnicy często dysponują dużym majątkiem w postaci ziemi i infrastruktury produkcyjnej. Dlatego sugeruje się, aby w statystykach GUS dokładniej wyodrębniać wydatki inwestycyjne gospodarstw rolnych. Pozwoliłoby to lepiej porównywać sytuację finansową rolników z innymi grupami społecznymi i trafniej oceniać ich rzeczywiste możliwości ekonomiczne.